Terug naar het overzicht
cover
Bach Maarten Luther en Johann Sebastian Bach; twee grensverleggers
€ 24,99 € 29,99 Bestellen
Toevoegen aan winkelmandje Bestellen

Bach

Maarten Luther en Johann Sebastian Bach; twee grensverleggers

9789047622970

Componist Bach
Titel Maarten Luther en Johann Sebastian Bach; twee grensverleggers
Artiest Bach, Govert Jan
Artikel nr. 0622970
EAN Code 9789047622970
Aantal CD's 4
Label RUBINSTEIN RUBINSTEIN
Releasedatum 2017-01-27

SPECIAL
Bach & Luther

Wat had Johann Sebastian Bach met Luther? Hoe stonden die twee in relatie tot elkaar? Govert Jan Bach beet zich vast in deze problematiek en sprak een luisterboek in op vier cd’s.

Luther bruuskeerde de paus en werd een icoon van de reformatie. Wat had Bach met hem?
Govert Jan Bach: “Heel veel, Luther komt bij Bach steeds weer langs. Zo vaak dat ik dacht: daar moet ik wat mee doen. Twee volle eeuwen lagen er tussen de twee, en toch was Luther voor Bach dagelijkse kost. Luther zelf had veel met muziek. Hij componeerde. Niet meerstemmig, dat liet hij aan anderen. Maar we danken aan hem de 35 Duitstalige Lutherkoralen die hij schreef tijdens zijn leven als monnik. Die muziek komt bij Bach op veel momenten terug, in alle fasen van zijn leven. Ook in stukken waarin je ze eigenlijk niet zou verwachten. De Lutherse missen bijvoorbeeld, en in de cantate Christ lag in Todesbanden. Ook in theologische zin hield Luther hem bezig, want hij had veel van hem in zijn bibliotheek. Een mooi bewijs is een bijbel van Bach die recent is opgedoken in Amerika, vol onderstrepingen en aantekeningen.”

In calvinistisch Nederland hebben we niet zo veel met Luther. Wel met Bach. Hoe zit dat?
“De Nederlandse muziekliefhebber kent Luther beter dan hijzelf beseft. Via Bach. Neem de Matthäus-Passion. We genieten ervan, maar beseffen nauwelijks dat we Luther horen, namelijk via de tekst van de evangelist. Luthers geest zingt door in Bach. Vooral in de recitatieven. ‘Wir kennen des Menschen nicht’ – da’s echt Luther: fysiek, beeldend en muzikaal. De Bach die wij kennen is erg door Luther gekleurd, al moet je daarop gewezen worden.”

U gaat in op Luther als Jodenhater, aan het eind van zijn leven. Wat vond Bach daarvan?
“Luther heeft gefulmineerd tegen de joden – Erasmus ook, trouwens. Hij zegt erge dingen, zoals ‘laten we de synagogen platbranden’ en zo. Die teksten zijn breed geland in de Duitse cultuur, ze kwamen de fascisten goed uit. Jammer dat Luther in zijn laatste jaren zover is gegaan. Daarnaast koesterde hij ook een echte Turkenen papenhaat. Je kunt niet zeggen dat Bach die thema’s er echt uitlicht. Judas krijgt veel aandacht van Bach, maar meer als verrader, niet zozeer omdat hij Jood is. Wel blijft Bach trouw aan Luthers vertalingen. Dat wil zeggen: ook Bachs Joden zijn gemeen – dat hoor je bijvoorbeeld aan scherpe dissonanten. Maar hij maakt het niet tot thema.”

Was Bach zonder Luther een andere componist geworden?
“Vast en zeker. Orgelkoraal, passiemuziek of cantate, overal is Luther op de achtergrond aanwezig. Soms heel concreet. In 1739 schreef Bach een grandioos orgelcompendium om de viering van tweehonderd jaar lutheranisme in Leipzig op te luisteren: de Clavier-Übung III, een magistraal werk. In anderhalf uur wist Bach de lutherse geloofsleer volledig in noten om te zetten!”

Jos van der Zanden (1-2017)

  • Luther en Bach 3d ok
Terug naar het overzicht