Terug naar het overzicht
cover
Bach Goldberg Variations - Esfahani
€ 15,99 € 23,99 Bestellen
Toevoegen aan winkelmandje Bestellen

Bach

Goldberg Variations - Esfahani

8718456047600

Componist Bach
Titel Goldberg Variations - Esfahani
Artiest Esfahani, Mahan
Artikel nr. 0164772VKZ
EAN Code 8718456047600
Aantal CD's 1
Label VKZ 2001 VKZ 2001
Releasedatum 2016-08-05

De van oorsprong Iraanse Mahan Esfahani heeft zichzelf inmiddels stevig op de kaart gezet. Een paar jaar geleden was hij de eerste klavecinist die een soloconcert gaf tijdens de beroemde Londense Proms. Hij kreeg meteen jubelende recensies, en dat terwijl Bachs Goldbergvariaties op het programma stonden. Niet alleen een van Bachs bekendste werken, maar ook en vooral een essay in de canon- en imitatietechniek. Alleen niet voor de brutale Esfahani. Of beter, ook voor Esfahani, maar hij haalt er zoveel meer uit. De eloquente musicus noemt Bach in vermakelijke videoblogs die te vinden zijn op zijn website bijvoorbeeld ‘repetitive’ en hij vergelijkt de grote componist vrolijk met Lindsay Lohan op het hoogtepunt van haar filmcarrière in Mean Girls. Onconventioneel en provocerend, maar Esfahani mag dat. Gewoon omdat hij het in zijn spel volledig waarmaakt, doorlopend intrigeert en hier en daar werkelijk nieuw licht op Bachs werk laat schijnen. Zijn Goldbergvariaties, volgens de legende geschreven als ‘slaapmiddel’, swingen dat het een lieve lust is, zijn nu eens jazzy, dan weer inderdaad repetitief, maar altijd verrassend en adembenemend. Dus wie ze nog niet in huis heeft, vindt in Esfahani een van de opwindendste vertolkers van dit moment. En wie ze al wel heeft, krijgt dankzij de opname van Esfahani een volstrekt nieuwe kijk op de zaak.

(KZ 4-2016)

COLUMN
Voer voor klavecimbelfreaks

Het allerlaatste concert van Gustav Leonhardt vond niet plaats in Amsterdam, zijn woonplaats, maar in Parijs. In het Théâtre des Bouffes du Nord. Een bijzondere locatie waar ooit Jacques Offenbach zijn operettes presenteerde. Nu rest van het toneelgedeelte alleen een kale, hoewel sfeervolle ruimte. Het kleine amfitheater is nog wel in tact. Bij het Parijse publiek is het populair als alternatieve plek voor kamermuziek en kleinschalig theater. Op 12 december 2011 trad de Nederlandse grootmeester er voor het laatst op. Het werd een historische avond (hij zou vijf weken daarna overlijden). De zaal zat vol met kenners en liefhebbers, onder wie een aantal coryfeeën uit het Franse muziekleven. Iedereen voelde dat met dit concert het einde van een tijdperk werd ingeluid. De broodmagere Leonhardt kon zich met moeite overeind houden. Toch werkte hij een zwaar programma af. Pas in de toegift, de 25ste variatie uit Bachs Goldbergvariaties, sloegen de vermoeidheid en de emoties toe. De perfectionist Leonhardt leek even de greep op de materie kwijt te zijn.

Ik moest daaraan denken toen ik de nieuwe cd van de jonge Fransman Jean Rondeau in handen kreeg. Hij is een briljante klavecinist, die ook graag op authentieke instrumenten of kopieën daarvan speelt. Hij mist alleen nog iets van de interpretatieve grandeur van Gustav Leonhardt, wiens spel me altijd heeft gefascineerd door het stilistische inzicht en de lenige ritmiek. Zeker als het om oude Franse componisten als Rameau en Louis Couperin ging. Ook de Prélude non mesuré van Jean-Henry d’Anglebert, een prelude zonder maatstrepen, speelde Leonhardt nog onnavolgbaar op zijn Parijse recital. Misschien zat Rondeau toen ook wel in het publiek. Het is in ieder geval opmerkelijk dat hij zich uitgebreid heeft laten fotograferen in de Bouffes du Nord. Hoewel hij de opnamen voor zijn cd Vertigo elders heeft gemaakt. In Château d’Assas legde hij de zestien stukken van Rameau en Pancrace Royer (een ware ontdekking) vast op een niet nader gedateerd ‘clavecin historique’. Een schitterend instrument dat er vooral in de programmatische werken van de tot 1755 aan het Franse hof werkende Royer soms flink van langs krijgt.

Na de dood van Leonhardt en met de komst van de jonge honden Jean Rondeau en Mahan Esfahani, ook zo’n bezeten klavecinist, heeft het veld van de oude muziek er letterlijk andere spelers en kleuren bij gekregen. Waarbij het effect van flink raggen op hun instrumenten ook tot de mogelijkheden is gaan behoren. Wat zowel bij de nieuwe release van Rondeau als bij de van origine Iraanse Amerikaan af en toe aan de orde is. Esfahani start zijn versie van de Goldbergvariaties heel rustig, bijna conventioneel. Maar gaat er op sommige momenten ook stevig tegenaan. Vooral in de laatste variaties werkt hij naar een dynamische climax toe, die zijn uitwerking niet mist. Ook hier is een persoonlijkheid aan het werk die het grote gebaar en een eigenzinnige opvatting niet schuwt. Wat me alleen heeft verbaasd, is het enorme verschil in opnamekwaliteit van beide cd’s.

Bij Erato (Rondeau) spat de klank van het kasteelklavecimbel er meteen vanaf. Vooral bij de bizarre experimenten van Royer krijg je soms het gevoel dat er met een kanon wordt geschoten. De registratie van Deutsche Grammophon, gemaakt in een van de studio’s van de Deutschlandfunk in Keulen, is veel bescheidener qua dynamiek en intiemer van toon. Zou dat het verschil zijn tussen de ‘punker’ Rondeau en de als heer in driedelig pak gestoken Esfahani?

Hans Heg (KZ 5-2016)


COVERINTERVIEW
Mahan Esfahani; gepassioneerd en uitgesproken

Onder de voorvechters van het klavecimbel zijn er weinig die zo gepassioneerd en uitgesproken zijn als de in Iran geboren Mahan Esfahani. Bij Deutsche Grammophon verschijnt nu zijn eigenzinnige kijk op de Goldbergvariaties van Bach. "Het is een prachtige taak om aan anderen over te brengen wat mijn leven zoveel betekenis geeft."

Vanaf het eerst moment dat Mahan Esfahani het klavecimbel hoorde, wist hij dat het zijn instrument was, een bijna metafysische ervaring. “Als ik in woorden kon vatten waarom ik het klavecimbel bespeel, zou ik het niet hoeven te bespelen. Ik zie het klavecimbel als mijzelf, we zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.” Hoewel velen de helderheid van klank zo aantrekkelijk vinden aan het instrument, vindt Esfahani dat juist niet de kracht ervan. “Ik vind dat maar saai, voor mij is het juist de ambiguïteit. Als ik een bepaalde noot ook maar een fractie van een seconde langer aanhoud in een harmonische structuur verandert de kleur van wat ik probeer uit te drukken volkomen. Dat is zo fascinerend en aantrekkelijk. Het gaat net zo goed om wat je niet zegt als om wat je wel zegt; wanneer ik iets ongezegd laat, weet ik dat ik een goed concert heb gegeven. Je moet het instrument zijn werk laten doen, en dus juist níét alles laten zeggen.”

Maakt het type instrument uit? “Verschillende klavecimbels bespeel je op verschillende manieren, met een ander geluid als resultaat. Je zoekt voor stukken altijd naar het ideale geluid. Voor de opname van de Goldbergvariaties gebruik ik een fantastisch instrument van de Engelse klavecimbelbouwer Huw Saunders, gebaseerd op een exemplaar uit 1710. Het is een majestueus instrument, met een prachtig zangerig en behoorlijk orgelachtig geluid, erg geschikt voor de muziek van Bach.”

Juist het openlaten van betekenis en interpretatie is voor Esfahani een belangrijk uitgangspunt in het musiceren. Hij verzet zich dan ook hevig tegen de al te strikte uitwassen van de historische uitvoeringspraktijk. “Het oorspronkelijke ideaal van die beweging, het vraagtekens zetten bij gevestigde opvattingen, en eigen ideeën ontwikkelen, is vaak ver te zoeken en doorgeslagen in een afschuw voor elke vorm van sentimentaliteit. Ik denk dat het extreem arrogant is om te pretenderen te weten hoe de componist een werk gehoord zou hebben of gewild zou hebben. Het is gewoon intellectuele luiheid. Alsof de studie van de historische uitvoeringspraktijk de definitieve oplossing geeft voor hoe we muziek moeten of kunnen interpreteren. Dat is alsof je zegt dat je de betekenis van het leven, of de liefde, kunt doorgronden en in feiten kunt vangen. Wat een onzin! Ons doel zou niet moeten zijn om interpretatieve problemen op te lossen, maar om de mysteries van interpretatie te omarmen. De muziek weet dingen die ik en de componist niet weten over die muziek. Er zijn een miljoen mogelijkheden om muziek te spelen, je kunt duizend jaar lang interpreteren wat een componist in een enkele dag schreef.”

Na zijn debuut bij Deutsche Grammophon met het album Time Present and Time Past is deze opname van de Goldbergvariaties Esfahani’s eerste cd voor het label, gewijd aan een enkele componist. Lag de keuze voor Bach voor de hand? “Dat niet eens zozeer, maar ik speel de Goldbergvariaties al jaren en we dachten dat het een goed moment was om het stuk op te nemen. Of eigenlijk moet ik zeggen: een goed moment om mijn éérste opname te maken, want waarschijnlijk zal ik ze nog twee of drie keer willen vastleggen. Deze opname is erg beïnvloed door de omstandigheden waarin ik het stuk heb ingestudeerd, jaren geleden. Ik was toen doodziek door salmonellavergiftiging; ik had daardoor allerlei visioenen en bizarre ervaringen. Vijf weken lang heb ik alleen in bed gelegen of aan de piano gezeten, een zeer intense periode. Op hetzelfde moment las ik De goddelijke komedie van Dante, en ik zag die muziek dus echt in het licht van Dante. Ik denk dat het de uitvoerder helpt om in dat soort narratieven te denken, over het verhaal dat je in de muziek hoort. Liszt gebruikte die narratieve methode, en je ziet tot in de jaren vijftig dat het dé manier was om muziek te bestuderen en erover te discussiëren. Ik vind het jammer dat we dat nu niet meer lijken te doen. Het punt is niet of jouw verhaal waar is, of dat de componist het zo mogelijk bedoeld heeft, maar dat de narratieve lijn je helpt om betekenis te geven aan wat je doet als musicus.”

Na een enkel optreden op het festival Musica Sacra Maastricht in 2013 is Esfahani in Nederland helaas niet meer te horen geweest. Het is te hopen dat daar binnenkort verandering in komt, zodat meer liefhebbers live kunnen kennismaken met een uitzonderlijk en eigenzinnig musicus. Tot die tijd hebben we gelukkig deze boeiende en kleurrijke Goldbergvariaties.

Benjamin Rous (4-2016)

  • 0028947959298 Cvr

Terug naar het overzicht