Terug naar het overzicht
cover
Kagel, Mauricio Die Stücke der Windrose für Salonorchester
€ 25,99 Bestellen
Toevoegen aan winkelmandje Bestellen

Kagel, Mauricio

Die Stücke der Windrose für Salonorchester

3149028092127

Componist Kagel, Mauricio
Titel Die Stücke der Windrose für Salonorchester
Artiest Ensemble Aleph
Artikel nr. 2809212108813
EAN Code 3149028092127
Aantal CD's 2
Label HARMONIA A - F EVIDENCE (LTR)
Releasedatum 2017-01-06
# Titel & Artiest Tijd
1 Nr. 1 Osten — ENSEMBLE ALEPH 006:08
2 Nr. 2 Süden — ENSEMBLE ALEPH 012:52
3 Nr. 3 Nordosten — ENSEMBLE ALEPH 006:29
4 Nr. 4 Nordwesten — ENSEMBLE ALEPH 007:50
5 Nr. 5 Südosten — ENSEMBLE ALEPH 010:33
6 Nr. 6 Südwesten — ENSEMBLE ALEPH 018:57
1 Nr. 7 Westen — ENSEMBLE ALEPH 021:21
2 Nr. 8 Norden — ENSEMBLE ALEPH 021:12

COLUMN

Héél aardige avant-gardisten

Je hebt ze in alle soorten en maten. Letterlijk zelfs. Er zijn componisten die het zonder maatstrepen af konden. Louis Couperin bijvoorbeeld. Anderen leunden zo zwaar op dit grafische hulpmiddel dat ze daarnaast ook nog geschreven of gedrukte toelichtingen nodig hebben om hun bedoelingen duidelijk te maken. Mahler was daar sterk in. Op het maniakale af.

Andere categorie. Componisten die er al vroeg mee ophielden, hoewel ze nog lang niet het loodje hadden gelegd. Rossini blijft een verbazingwekkend geval. De Amerikaan Elliott Carter daarentegen wist van geen ophouden. Zelfs na zijn honderdste ging hij nog een paar jaar door. En hoe! En wat te denken van die madrigalist Gesualdo? Hij was zó jaloers dat hij opdracht gaf zijn vrouw en haar minnaar te vermoorden. Zijn twintigste-eeuwse collega Bruno Maderna was weer de goedheid zelve. Toch leidde dat in zijn geval eveneens tot een vroege dood: gevolg van overmatig eten, drinken en roken.

Maderna wilde het leven vieren. Vooral met zijn collega’s. Ik heb het van nabij meegemaakt en heb me ook gelaafd aan deze hartverwarmende figuur. Dat heeft later, tien jaar na zijn dood, geleid tot de documentaire (Terug naar Maderna), die ik in 1983 voor de NOS kon maken. Een postuum gebaar van respect en waardering.

Zulk monnikenwerk zou ik nooit hebben opgebracht als ik terugdenk aan het vileine en wraakzuchtige karakter van een bekende Nederlandse componist. Overleden in 2003, tijdgenoot van Maderna. Nee: geen naam. Alleen dit: indertijd stond hij vooraan op de barricaden. Tegenwoordig wordt hij nauwelijks meer gespeeld.

Pierre Boulez en Mauricio Kagel reken ik eerder tot de grote componisten van nu. Zeker, ze waren af en toe ook knap lastig, veeleisend of kritisch (ook voor zichzelf). Ze konden kwaad worden als de zaken niet liepen zoals zij dat voor ogen hadden. Maar net als Maderna waren het ontzettend aardige mensen, met gevoel voor humor. Het vermogen tot relativeren hadden ze niet verloren. Van Boulez zal ik nooit vergeten hoe hij reageerde toen ik me in 1983 in Parijs bij hem meldde met het verzoek of hij wilde meewerken aan een Maderna-documentaire. Graag, zei hij, nadat ik hem over mijn opzet had verteld. Op mijn verzoek of ik hem eventueel in het Duits mocht interviewen reageerde hij enigszins verbaasd.

Reden: de Venetiaan Maderna was getrouwd met een Duitse actrice, woonde in Darmstadt en is daar ook begraven. Omdat Duitse festivals en tv-zenders in diens portret waren geïnteresseerd stemde Boulez vrij snel in met mijn voorstel. Hij begreep ook wel dat het anders niet te financieren was. Bovendien, voor zijn dierbare collega wilde hij álles doen.

Met Kagel, totaal andere figuur – rondborstig, bloedserieus, bulderende lach, gek op alles wat absurd was in dit leven – had ik een totaal andere relatie. Sterker: toen hij in 1985 de centrale componist was in het Holland Festival met veertig (!) werken werd ikzelf het doelwit van zijn soms bizarre (muzikale) humor. Gek als hij was op practical jokes.

De redactie in Hilversum had bedacht dat wij hem met een cameraploeg zouden gaan ophalen in zijn woonplaats. Dan kon er in de trein van Keulen naar Amsterdam een interview worden gemaakt: ‘leuk’ idee, lastige opdracht. Tot mijn verbazing zei Kagel geen nee. Ik had alleen buiten de waard gerekend. Halverwege het traject viel hij in slaap! Zogenaamd, bleek achteraf. Uiteindelijk pakte het best aardig uit - inclusief dat dutje. Het illustreerde zijn ware aard. Dat van de geniale en onverbeterlijke absurdist uit Argentinië, die in 1957 naar Duitsland emigreerde om daar aan zijn veelzijdige oeuvre te werken. Producten van een onvervalste clown met een lach en een traan. En zijn depressies.

Ik moest weer even denken aan het ‘incident’ in de trein, toen ik naar de eerste complete opname van Kagels acht ‘stukken voor salonorkest’ luisterde, gecomponeerd tussen 1989 en 1994. Acht fascinerende concerti grossi vol geheimzinnige en grillige vondsten, die Kagel Die Stücke der Windrose noemde. Muzikale impressies ontleend aan acht verschillende windstreken. Maar Kagel zou Kagel niet zijn als hij ze niet op hun kop had gezet. Het zijn panorama’s, niet bekeken vanuit ons standpunt op het noordelijk halfrond, maar met zijn geboorteplaats Buenos Aires in het achterhoofd. En ook dat salonorkest (klarinet, twee violen, altviool, cello, contrabas, piano, harmonium en panfluit) moeten we natuurlijk met een korrel zout nemen.

“Moge de goden mij vergeven voor deze vreemde muziek”, schrijft Kagel met enige zelfspot in zijn toelichting. Zoiets kun je je moeilijk voorstellen bij de Franse avant-gardist en colorist par excellence: Pierre Boulez. Hoewel, het dubbelalbum van Deutsche Grammophon is in wezen net zo uitzonderlijk als de Kagel-release van Evidence.

De zes Boulez-stukken worden uitgevoerd door het West-Eastern Divan Orchestra. Of door leden van dit door Daniel Barenboim opgerichte orkest. Het is verbluffend hoe goed het speelt. Vooral als je je realiseert dat het gaat om live-opnamen uit Londen en Berlijn. Boulez had zich geen betere hommage kunnen wensen. Bovendien zit er een extra interessant historisch aspect aan: de uitvoering van Le Marteau sans maître dirigeerde hij nog zelf in 2010.

Ik ben de familie Barenboim eeuwige dank verschuldigd voor dit initiatief (zoon Michael is violist en concertmeester en is ook de solist in Anthèmes 2). Zoals ik Boulez nog altijd dankbaar ben voor zijn medewerking aan Terug naar Maderna en – nog veel belangrijker – voor zijn meesterlijke compositie uit 1975: Rituel – In Memoriam Bruno Maderna. Over ‘aardig’ gesproken.

Hans Heg (3-2017)

  • cover
  • cover
Terug naar het overzicht