Stotijn, Christianne

2006-02-03 11:55:23

Christianne Stotijn: Tsjaikovski's liederen zijn intieme vertellingen

Jarenlang al smokkelde Christianne Stotijn steeds een paar liederen van Tsjaikovski haar recitals binnen. En steeds weer was ze verrast over de positieve, maar ook verbaasde reacties
van het publiek. Dus moest het er van komen: een cd met louter Tsjaikovski-liederen. Deze maand komt de cd uit op het label Onyx.

door Joke Dame

Christianne Stotijn is thuis. Nee, niet echt. Ze zit aan de telefoon in Cincinnati, aan de andere kant van de oceaan. Maar wáár ze zich ook bevindt in de wereld, sinds ze haar Amsterdamse appartement in een lawaaiige buurt verruilde voor een huis in een stad aan de IJssel voelt ze zich nergens meer ontheemd. ‘Ik houd erg van water. Dat huis dicht bij de rivier is een van de beste beslissingen van mijn hele leven,’ zegt de zangeres die een flinke uitspraak niet schuwt. ‘Ook al zit ik nu in Cincinnati, of waar ook ter wereld, ik voer het huis over de aardbol mee als een ankerplaats in mijn hart.’ Het is het oude huis, dat haar euforisch maakt, maar ook de plek. Ze reed eens over de IJsselbrug, op weg naar een concert, zag de historische stad liggen en werd gevangen door het licht.’ Ze lacht terwijl ze het zegt. Een schattig en heel beschermend huisje, noemt ze haar nieuwe woonstee. Een spirituele plek ook. Ze hoeft niet meer per se naar Ierland of ‘haar eigen waddeneiland’ om de zielsrust te krijgen die ze broodnodig heeft. Ze pakt tegenwoordig gewoon de fiets en zit dan even later in het gras aan het water met een thermoskannetje thee haar teksten te leren.
Stotijn is in Cincinnati om met het Cincinnati Symphony Orchestra de Tweede symfonie van Mahler te zingen onder leiding van Gilbert Kaplan. Een wonderlijke dirigent waar een ongelooflijk verhaal aan vast zit, weet de mezzo. ‘Hij was ooit een succesvolle zakenman en heeft op een goeie dag in Den Haag het originele manuscript van Mahlers Tweede gekocht vanuit de wens die symfonie te dirigeren. Maar hoewel hij een grote kennis heeft van de muziek, heeft Kaplan geen enkele muzikale achtergrond. Hij heeft de partituur uit zijn hoofd geleerd en dirigeert het werk nu gewoon overal. Hij reist de wereld rond met alleen maar Mahler 2 op zijn repertoire.’
Zijzelf reist dit jaar ook op ongekende wijze over de wereld met in haar koffer dikwijls Mahler, ‘ook een blijvende ankerplaats in mijn leven’. Ze noemt 2008 het jaar van de grote reizen en de nieuwe ontmoetingen. Dit jaar zong ze voor het eerst in Australië met het orkest van Melbourne, ze zong in Tanglewood met het Boston Symphony Orchestra, nu dus met het orkest van Cincinnati, in november met de orkesten van Dallas onder Jaap van Zweden, en Chicago onder Haitink. ‘Maar deze oktobermaand is echt pas ongelooflijk,’ zegt de zangeres. ‘Eerst Zürich, toen Londen, Brussel en Belgrado met Iván Fischer en het Boedapest Festival Orkest.’ Na Cincinnati meteen Wagners Wesendonckliederen in Praag, waar ze de Duitse ECHO-prijs voor de beste liedinterpretatie in ontvangst mag nemen voor haar opname van Frank Martins ‘Der Cornet’. En dan nog naar Ischia, een eiland in de baai van Napels, voor een recital met liederen van Brahms en Tsjaikovski. ‘Hoe gelukkig kun je zijn!’

Verstild
Haar nieuwe cd, twintig liederen van Tsjaikovski, uitgevoerd met haar pianopartner Julius Drake, brengt de zangeres terug naar haar biotoop: de liedkunst. Wat is dat prachtig, en zo anders dan we dachten, hoorde ze zo vaak zeggen wanneer ze die liederen had uitgevoerd. ‘Wat mensen verwachten van Russische muziek is, gek genoeg, altijd iets heel dramatisch en pompeus, iets overromantisch. Maar bij de liederen van Tsjaikovski gaat het dikwijls om een intieme vertelling; ze zijn soms heel klein geschreven. Hij heeft ook wel dramatische en extroverte liederen gecomponeerd, daar staan er ook een paar van op de cd, maar de mooiste vind ik zelf juist die intieme, die verstilde. Mijn lievelingslied is bijvoorbeeld ‘Mijn beschermer, mijn engel, mijn vriend’. Daarin ligt voor mij álles: de hele cd ligt in dat ene lied besloten. De ik-figuur ervaart een spiritueel contact en put daar troost uit en dat gaat enorm diep. Zo’n lied hoef je bijna niet te zingen, fluisteren volstaat. Dat is bij Tsjaikovski heel
vaak zo en daaruit kwam de behoefte voort om dit repertoire op te nemen, juist omdat die kant van hem zo onbekend is. Ik sprak zoveel mensen die de liederen nog nooit hadden gehoord. Natuurlijk zijn ze al wel eens opgenomen, maar toch kennen maar weinig mensen déze kant van de componist. Ik heb geprobeerd juist in de zachte en langzame liederen de andere kant van Tsjaikovski te laten horen, die zo verstild is en zo eenzaam. Zo zonder pathos.’
Ze is al jaren met het Russisch bezig, wil de taal ook leren spreken, maar bij de opnamen was nog wel een Russische coach aanwezig. ‘Het luistert nauw bij een opname in zo’n moeilijke taal, ook al weet ik precies hoe je de woorden moet uitspreken. Russisch valt bij mij op een natuurlijke plaats. Ik voel me erin thuis en voel een grote passie voor die twintig prachtige, intieme romances, geschreven vanuit een ziel die een diep verdriet en grote eenzaamheid heeft gekend. Het laatste lied op de cd is ook het allerlaatste lied dat Tsjaikovski geschreven heeft. Het heet ‘Opnieuw, zoals vroeger, alleen’. Dat kun je pathetisch neerzetten, maar je kunt het ook in eenvoud zoeken. En dat hebben Julius Drake en ik gedaan.’

Michel van der Aa
De Tsjaikovski-cd is gemaakt, de toekomst brengt weer nieuwe uitdagingen en naar twee projecten kijkt Christianne Stotijn in het bijzonder uit. De componist Michel van der Aa heeft een nieuw werk voor haar geschreven op teksten van Emily Dickinson en Anne Carson. ‘Zijn ‘Spaces of blank’, een stuk over angst en chaos, is helemaal op mijn stem geschreven. Hij heeft me er voortdurend bij betrokken en heeft goed geluisterd naar mijn mogelijkheden. Michel heeft een groot talent om alle capaciteiten van iemand te benutten in een stuk. We voeren het volgend jaar maart uit met het Concertgebouworkest.’
En dan werkt ze met Mitsuko Uchida aan Schönbergs liedcyclus ‘Das Buch der hängenden Gärten’, voor een recital in december in Berlijn. Een onherbergzaam werk waar ze al jaren geleden aan begonnen was, ‘met heel grimmige en grauwe muziek op teksten van Stefan George, waarin schoonheid en lelijkheid met elkaar verbonden worden. Voor mij is het een ongetemd maar ook actueel landschap waarop ik langzaam terrein win door te werken met Uchida, die zoveel ideeën heeft.’
De samenwerking met de beroemde pianiste is het gevolg van de Borletti-Buitoni Award die Christianne Stotijn in 2005 won. ‘Een fantastische prijs van een organisatie die me sindsdien altijd heeft gesteund en die haar laureaten op de voet blijft volgen.’ Mitsuko Uchida was als gecommitteerde van de Borletti-Buitoni Trust de eerste die Christianne per telefoon van haar prijs op de hoogte stelde. Christianne was zo overrompeld dat het pas aan het eind van het gesprek tot haar doordrong wíe haar had opgebeld met de felicitaties. Maar hoe liep het nou af met die wonderlijke dirigent Kaplan in Cincinnati? Via een mailtje laat Christianne weten hoe ze de dirigent de stuipen op het lijf heeft gejaagd door tijdens de pianorepetities anders te zingen dan tijdens de orkestrepetities. Voor haar logisch, voor Kaplan niet. Maar het concert ging goed en Christianne was onder de indruk van wat hij voor elkaar kreeg, ook al ‘ademt Kaplan recht en adem ik rond en voelen we elkaar niet vanzelfsprekend aan’.

Pjotr Iljitsj Tsjaikovski
liederen
Christianne Stotijn, Julius Drake
Onyx 4034

http://www.christiannestotijn.com

Relevante recensies