Immerseel, Jos van

2006-08-13 18:48:19

Hoe ver kún je en hoe ver móet je teruggaan bij het interpreteren van oude muziek? Menige barokspecialist is al opgerukt naar de Weense Klassieken. Zeg maar: Haydn, Mozart en Beethoven. Waar Schubert ook best bij kan. In België gaan de ‘oude jongens’ nog veel verder. Dirigent Philippe Herreweghe is met zijn schoonmaakbeurt inmiddels bij Mahler en Weill aangekomen. Jos van Immerseel heeft met Anima Eterna, nadat hij romantische uitwassen bij Tsjaikovski heeft weggepoetst, nu ook Maurice Ravel bij de kop gepakt. Een fascinerend avontuur op een briljante cd.

door Hans Heg

Ravel? Jazeker, stelt Van Immerseel in een soort pamflet dat hij aan zijn muzikanten uitreikte bij de voorbereiding van het project. ‘Ravel overleed in 1937: zijn werk is dus allesbehalve recent en heeft dan ook niets te maken met wat de uitvoeringen ervan vandaag als norm stellen.’ Daarvoor hoeven we alleen maar even te luisteren naar de opnamen die tussen 1920 en 1940 in Frankrijk werden gemaakt. Hoe gebrekkig ze technisch ook mogen zijn. Of naar latere registraties onder André Cluytens met het Orchestre de la Société des Concerts du Conservatoire, na de Tweede Wereldoorlog het beste orkest van Parijs.

Van Immerseel: ‘Hoewel de meeste werken toen al werden uitgevoerd op stalen snaren, was de interpretatie toch nog degelijk ‘tradiebewust’ en ‘ouderwets’, en vooral bijzonder Frans qua klank en sfeer.’ Hij bestudeerde de oudste opnamen van de Bolero, ook die uit 1930 van Ravel zelf, en merkte dat de ritmisch rotsvaste versie uit 1963 van Cluytens die van de componist het dichtst benadert qua tijdsduur. Uiteraard spelen alle strijkers van Anima Eterna op darmsnaren en hebben de blazers ‘onwaarschijnlijke inspanningen geleverd om het Franse instrumentarium uit Ravels tijd in ere te herstellen,’ meldt Van Immerseel met trots.

Onder de specialisten die werden aangetrokken zijn Arno Bornkamp en Niels Bijl van het Aurelia Saxofoon Kwartet, die instrumenten bespelen uit 1924 en 1929 van King (‘avec embouchure Française’!) en Adolphe Sax Fils, Selmer. Van Immerseel legt ook verantwoording af over alle boeken en opnamen die hij heeft bestudeerd. Heel opmerkelijk ontbreekt bij de pianisten de naam van Paul Wittgenstein, voor wie Ravel het Concert voor de linkerhand schreef. Deze rijkeluiszoon uit Wenen (die in de Eerste Wereldoorlog zijn rechterarm kwijtraakte) verstrekte de dikbetaalde opdracht en bracht het bijna onspeelbare meesterwerk in 1932 in première in zijn geboortestad.

Welk instrument hij toen bespeelde is mij niet bekend. Het zal vast geen Erard zijn geweest. Wel weten we dat Wittgenstein vijf jaar later een Bechsteinvleugel gebruikte bij de Nederlandse première in het Concertgebouw. De radio-opname van 28 februari 1937 laat daar
geen enkele twijfel over bestaan. Evenmin over het niveau van de uitvoering. Wittgenstein rotzooide af en toe maar wat aan en zag er geen been in ook allerlei ‘vondsten’ van eigen hand toe te voegen. Ravel was tot in het diepst van zijn ziel gekwetst door deze ingrepen van de eigengereide Oostenrijker.

Niettemin meldde De Telegraaf dat hij een enorm succes had. ‘Er was ditmaal niet alleen het gebruikelijke staande orkest: er was een staand auditorium, dat Wittgenstein met ovaties heeft gehuldigd en dat zich zoo warm en bewonderend heeft getoond als men op matinee’s slechts
sporadisch meemaakt.’ De registratie van het concert is te vinden in de Anthology of the Royal Concertgebouw Orchestra (volume I). Een historisch moment, wat je ook van de onbeholpen interpretatie van Wittgenstein mag vinden. Zelf heb ik hem rond 1950 in het
Utrechse Tivoli nog eens zien worstelen met ‘zijn’ Ravelconcert. Er was geen touw aan vast te knopen. Pas toen ik Robert Casadesus voor het eerst in dit concert hoorde, werd me de ware statuur van het werk duidelijk.

Claire Chevallier, de partituurgetrouwe pianiste bij Jos van Immerseel, is misschien niet de meest bevlogen en virtuoze vertolkster van het Concert pour la main gauche, ze beschikt wel over een wonderschone, sonore Erardvleugel uit 1905. Wat hadden we anders kunnen verwachten bij Van Immerseel, die Chevallier briljant weerwerk geeft in de magnifieke akoestiek van het Concertgebouw van Brugge?

http://www.animaeterna.be/jos_nl.html

Relevante recensies