De Canadese violist James Ehnes heeft zich gestort op Béla Bartók. Onlangs verschenen de vioolconcerten, nu meldt hij zich met muziek voor viool en piano. die hoor je Zelden zo authentiek uitgevoerd.

Je hebt al zo'n vijfentwintig cd's gemaakt, van Adams tot Bach. In alle werelddelen word je op handen gedragen. De grootste orkesten en dirigenten heb je leren kennen. Internationale prijzen te over. Waar ligt dan voor een violist nog de uitdaging? De Canadees James Ehnes, nog maar midden-dertig, vroeg het zich af. Hij vond het antwoord met wat nu voor ons ligt; deel 1 van de complete werken voor viool en piano van Béla Bartók. Sonates en rapsodieën uit een tijd die weleens een van de meest revolutionaire uit de Westerse muziekgeschiedenis wordt genoemd, de jaren twintig. Bartók had lak aan tonaliteit, aan de terreur van de maatstreep en aan conventionele speelmanieren. Alles moest anders. James Ehnes vond het fascinerend om door te dringen in dat mystieke rijk waar zovelen met een wijde boog omheen lopen. Samen met zijn pianocompaan Andrew Armstrong verdiepte zhij zich in Bartóks Oost-Europese folklore.
 Want wie Bartók zegt, zegt volksmuziek. Van bejaarde landarbeiders in Hongarije en Roemenië tekende Bartók melodieën op met behulp van een fonograaf. Hij maakte kennis met de meest zuivere musiceervreugde. Ruim twaalfduizend liederen en danswijsjes ontrukte hij aan de vergetelheid door ze met wetenschappelijke precisie in notenschrift op te tekenen. Thuisgekomen maakte hij een grondige analyse om de schoonheid te kunnen verwerken in zijn eigen composities. Bij Ehnes en Armstrong horen we het allemaal terug: de karakteristieke pentatoniek, de doina (een zigeunerachtige melodie) en het in onze oren onregelmatige aksak-ritme. Zelden hoor je het zo stijleigen uitgevoerd. Ehnes blinkt uit in ontelbare kleinere of grotere glisandi, het typisch zigeunerachtige glijden naar een toonhoogte om die opzettelijk niet zuiver te treffen. Het is verfijnd spel van topklasse. Elke toon heeft bij Ehnes een begin, een midden en een eind, zonder dat het geaffecteerd aandoet. En dat de twee musici perfect op elkaar zijn ingespeeld hoor je vooral aan de vele accellerandi en ritardandi, versnellingen en vertragingen die zo kenmerkend zijn voor Bartók. Het is kunstmuziek pur sang, en toch is volksmuziek heel dichtbij. Soms meen je even de doedelzak en het cymbaal te horen waarmee deze muziek oorspronkelijk werd uitgevoerd. Wat is Ehnes' geheim? Zelf memoreert hij vooral doorzettingsvermogen. "Zodra je volledig tevreden bent met je spel, zit je verkeerd. Je hebt dan eenvoudig je eigen normen verlaagd. Zoiets gebeurt ongemerkt. Feitelijk moet je voortdurend het idee hebben dat je tekortschiet. Daarmee dwing je jezelf om te blijven oefenen." Maar Ehnes geeft grif toe dat ook omgevingsfactoren een rol spelen om tot grote hoogte te komen. "Mijn vader is trompettist en mijn moeder runde een balletschool. Ik was als kind altijd omringd met muziek." Geluk, zelfdiscipline, stimulans van de juiste personen, goede voorbeelden: Daaraan dankt Ehnes in een notendop zijn carrière. Wat die voorbeelden betreft noemt hij Heifetz, Kreisler en Perlman. "Drie generaties die toch iets gemeenschappelijk hebben. Mijn leraar Francis Chaplin kon me uitleggen wat dat precies was en legde zo de basis voor mijn artistieke leven. Met die kennis kon ik naar Juilliard." Daar, in Ney York, ging het pijlsnel. Toen Ehnes er in 1997 afstudeerde stonden er al prestigieuze onderscheidingen op zijn naam. Over de zegetocht nadien kunnen we kort zijn: er is geen toonaangevende concertzaal die Ehnes niet binnen de poorten haalt. Nu maar snel de agenda's trekken. Van 23 tot 25 maart is Ehnes namelijk in Nederland. Hij speelt Beethovens Vioolconcert, op de 23ste en 25ste in Den Haag en tussentijds in Heerlen, samen met het Residentie Orkest o.l.v. Claus Peter Flor. Wie deze Bartók-cd heeft gehoord zal beseffen dat het hier niet om doorsneeconcerten gaat maar om evenementen van formaat. Ehnes is hard op weg om tot de absolute top te gaan behoren.

Jos van der Zanden

Béla Bartók

---

Werken voor viool en piano

---

James Ehnes (viool), Andrew Armstrong (piano)

---

Chandos CHAN10705

---