Vioolconcert op. 53, Legenden, op. 59

Richard Tognetti verkent de muziekgeschiedenis

De finale van het Vioolconcert van Dvorák. Dat bekende quasi-folkloristische thema in de viool, in die vreemde hoge ligging, subtiel begeleid. Overbekende muziek, dus verrassingen lijken uitgesloten.
Nou, dan moet je net Richard Tognetti hebben! Alles lijkt anders op zijn nieuwe cd. Ten eerste de intimiteit, met een kamerorkest. Geen pompeuze tutti waar de solist tegen op moet boksen. Dan een akoestiek om van te watertanden: de BIS-producers introduceren trots een nieuwe opnametechniek. Maar bovenal is er het elektrificerende spel van Tognetti op zijn Guarneri, het instrument uit 1743 van tien miljoen dollar, hem ter beschikking gesteld door een anonieme mecenas.

Door Jos van der Zanden

Richard Tognetti (1965) is in de wolken met zijn instrument: ‘Het geheim van deze Guarneri schijnt te liggen in die prachtige rode vernis. Kijk eens hoe alles schittert. Zelden is een oud instrument tegelijk zo mooi voor het oog als warm en intiem van klank.’ Op zijn nieuwe BIS-cd speelt hij met het Nordic Chamber Orchestra en dirigent Christian Lindberg. Dat deden ze eerder op Nordic Showcase, een schijfje met hoogtepunten uit de Scandinavische muziek. Een blad als International Record Review prees die registratie de hemel in.

Tognetti timmert aan de weg als nooit tevoren. Midden veertig is hij, en toch al een senior. Maar liefst 21 jaar lang namelijk is hij al de stuwende kracht achter het Australian Chamber Orchestra, waarmee hij als dirigent en artistiek leider welkom is in alle grote concertzalen. Begrenzingen in repertoire kent hij niet. Het ACO speelt even makkelijk Bach als Sculthorpe. Als gastdirigent laat Tognetti zich tegenwoordig ook verleiden om opera te doen.

Dvorák op een Guarneri van tien miljoen
Maar het vioolspel blijft natuurlijk nummer één. Ook op dat terrein is hij bepaald niet eenkennig. Naast zijn Guarneri bespeelt hij moderne instrumenten. Hij draait zelfs zijn hand niet om voor elektronisch gemanipuleerde exemplaren. Soms verkent hij daarmee de wereld van de rockmuziek, bijvoorbeeld door samen te spelen met de popzanger Iva Davies. Of door soundtracks van films in te spelen en een acteur als Russell Crowe het vioolspel bij te brengen. Of door een rugbytoernooi te openen. Allemaal goed voor je imago, vindt hij, om de jeugd te bereiken én om het serieuze aura van klassieke muziek een beetje te doorbreken. Want dat moet, vindt Tognetti.

Desondanks zal menige cd-verzamelaar hem associëren met ernst en intimiteit. In de afgelopen jaren heeft de Australische radio namelijk spraakmakende cd’s van hem uitgebracht met de Sonates en Partita’s voor viool solo, de Vioolsonates én de Vioolconcerten van Bach. Hier horen we een diepzinnige Tognetti, de rasmusicus die een monoloog durft te houden. Bach is voor hem dan ook een ‘communicator’ die op nagenoeg elk instrument tot zijn recht komt. ‘Je hoort soms kinderen die Bach spelen op speelgoedapparaatjes. Luister naar de Swingle Singers. Verder heb je Glenn Gould en de authentieken die spelen op instrumenten uit Bachs tijd. Alles kan en mag. Het gaat niet om die man, het gaat om de noten.’
Bach, Dvorák, Sculthorpe: de oudere jongere Richard Tognetti verkent de muziekgeschiedenis. We zullen vast nog veel van hem horen, want BIS heeft zijn tanden in deze Australiër gezet.