Wie kent niet de Passacaglia und Fuge in c van Johann Sebastian Bach? Met recht de beroemdste passacaglia aller tijden, op de voet gevolgd door die van Buxtehude. Aanwijsbaar is Bach door deze laatste geïnspireerd. Matthias Havinga, organist van de Ronde Lutherse kerk in Amsterdam, brengt ze, met nog een aantal passacaglia’s van andere componisten, sprankelend en muzikaal aanstekelijk tot klinken op het orgel dat Martti Porthan in 1998 bouwde in het Finse Kotka. Voor die van Bach kiest hij een ononderbroken plenumklank – een beetje vermoeiend. Tegenwoordig klinkt het werk veelal in een wisselende registratie. Een andere bekende passacaglia is die van Reger, voorafgegaan door een Introduktion. Minder bekend zijn die van Mendelssohn, Kerll en François Couperin. Die zijn niet allemaal even interessant. De Passacaglia van Welmers (1965) is een modern, atonaal werk. Je moet daar wel even voor gaan zitten en het een paar keer beluisteren om de structuur van het springerige thema te kunnen volgen. Overigens biedt Havinga daarvoor wel houvast: in het tekstboekje noteert hij voor alle passacaglia’s het thema. De passacaglia van Sjostakovitsj is volslagen onbekend. Hij gebruikt hiervoor als thema een deel uit de opera Lady Macbeth van Mtsensk.

Aad Alblas

bestellen