De componist Jacob ter Veldhuis (1951) zet zich al jaren af tegen de vermeende ‘dictatuur van de avant-garde’. Onder het motto ‘Schönberg beging de vergissing van de eeuw door het tooncentrum uit te bannen’, benadrukt hij in zijn eigen werk steeds sterker de muzikale grondtoon. Begrijpelijkheid en schoonheid staan voorop: Ter Veldhuis componeert nadrukkelijk voor luisteraars, niet voor een groepje ingewijden. Hij koppelt de energie van rockmuziek aan de klankschoonheid van oude muziek, de rijke harmonieën van filmmuziek, de swing van jazz en het vervreemdende effect van samples. Dit leverde prachtige composities op als De zuchten van Rameau, waarin de middels een stemsleutel verbogen tonen van een klavecimbel worden gepaard aan het gesamplede gejank van Jimi Hendrix’ gitaar en Lipstick, waarin een fluitist een dialoog aangaat met een gettoblaster vol samples uit Amerikaanse talkshows. Ter Veldhuis’ achtergrond als fluitist, basgitarist en toetsenist in een symfonische rockband schemert door de verzadigde samenklanken van zijn drie Strijkkwartetten en het opzwepende Goldrush Concerto. Het oratorium Paradiso gaat nog een stapje verder: dissonantie ontbreekt vrijwel geheel. Het idee hiervoor ontstond in 1988. Getroffen door een afbeelding van het Paradijs in de Dom van Florence besloot Ter Veldhuis het derde boek van Dante’s Divina Commedia te gaan lezen. Hierbij raakte hij er geleidelijk van overtuigd dat hij diens ‘hemelse harmonie’ muzikaal zou kunnen vangen in ‘ultratonale’ muziek. Paradiso is een ode aan de welluidendheid en de meeslepende werking van de door de modernisten zo vermaledijde drieklank. Met Paradiso wilde Ter Veldhuis tegenwicht bieden aan het doemdenken in de moderne kunst, maar de ironie van het lot bepaalde dat de première gepland stond op 12 september 2001 - een dag na de vliegtuigaanvallen op het World Trade Center. Men liet de voorstelling doorgaan als symbool van hoop en verzoening. De live opname in de Helpmancentrale in Groningen opent met een minuut stilte; tjirpende krekels en rommelende donder bieden een vooruitblik op het hemelse paradijs dat zich de komende zeventig minuten ontvouwt. Paradiso zit barstensvol schitterende melodieën en wervelende Philip Glass-ritmes. De arcadische sfeer wordt bij wijlen doorbroken door omineuze samples van Amerikaanse televisiedominees en geëxalteerde uitroepen van de bemanning van de Apollo 12. Hilarisch is het orgasme van Beatrice (een sample uit When Harry met Sally?), dat wordt afgezet tegen bombastische strijkers en kwinkelerende vogeltjes. De zwelgend-Pucciniaanse zanglijnen worden fantastisch vertolkt door Claron MacFadden en Tom Allen. Ook orkest en koor zijn onder Alexander Liebreich geweldig op dreef. Ter Veldhuis kon zich geen betere advocaten van zijn muziek wensen. Op de bijgevoegde dvd-video maken de fantasierijke beelden van Jaap en Floris Drupsteen dit oratorium ook nog tot een boeiend kijkavontuur. Thea Derks

Jacob ter Veldhuis

---

Paradiso

---

Noord Nederlands Concertkoor.
Noord Nederlands Orkest.
Liebreich, Alexander.
MacFadden, Claron.
Allen, Tom.
Gerritsma, Karel.

---

Chandos CHAN 10050

---