Ravel - Orkestwerken

Orkestwerken

Het Gergiev Festival is alweer toe aan de vijftiende editie, een muzikaal feest waarin Valery Gergiev, voormalig chef-dirigent in Rotterdam, en zijn opvolger Yannick Nézet-Séguin gebroederlijk samenwerken.

Door Oswin Schneeweisz

Als eenjarige gup zat hij al met de pick-up van zijn vader te spelen. Nu is Yannick Nézet-Séguin (34) een van de grote namen onder de topdirigenten. De jong ogende chef van het Rotterdams Philharmonisch Orkest besluit de vijftiende editie van het Gergiev Festival met Mahlers Tweede symfonie.

Voor die jubileumeditie haalt het Rotterdams Philharmonisch Orkest alles uit de kast. Valery Gergiev dirigeert de Achtste symfonie van Sjostakovitsj met het Rotterdams Philharmonisch Orkest en de Achtste symfonie van Mahler met het koor en orkest van het Mariinsky Theater. Diezelfde Russische bezetting zorgt voor de Nederlandse première van de opera The Enchanted Wanderer van de Russische componist Sjtsjedrin. Het evenement staat dit jaar in het teken van vernietiging en wederopbouw. Daarmee sluit het festival aan bij de zeventigjarige herdenking van de wederopbouw van de stad Rotterdam. Er zijn meer dan dertig concerten in negen dagen georganiseerd met bekende musici als Jean-Guihen Queyras, Philippe Graffin en Kate Royal. Deze stersopraan van Britse makelij zal tijdens het slotconcert aan de zijde staan van Yannick in Mahlers Tweede symfonie. En dat belooft spektakel want toen Yannick het afgelopen najaar de Vijfde symfonie van Mahler dirigeerde, oogstte hij louter lof. Iedereen leek even vergeten dat werken van Mahler vroeger toch vooral werden beschouwd als speelgoed van oude en ervaren maestro’s. Yannick sloeg zich er met glans doorheen.

‘Natuurlijk klinkt een symfonie van Mahler of Bruckner anders wanneer er iemand van dertig of zestig jaar op de bok staat’, verklaarde hij onlangs in de Britse krant The Guardian. ‘Maar dat betekent niet dat je als jonge dirigent met een grote boog om die werken heen moet lopen. Ik kan zo’n Mahlersymfonie misschien vanuit een ander perspectief benaderen. Een goede wijn heeft lang tijd nodig om te rijpen, maar dat betekent nog niet dat je oud moet zijn om hem te drinken.’

Hij noemt zich een typische exponent van de jonge generatie, een generatie die ‘het specialisme voorbij is’. Yannick: ‘Ik zie steeds vaker jonge dirigenten met een heel divers repertoire. Dat van mij reikt van barokmuziek tot eigentijds. Ik ben een muzikale alleseter. Ik houd van Beethoven, Strauss en Händel, van Brahms, Mahler en Bruckner, maar ik houd ook van Radiohead en hedendaagse muziek. Ik heb de grote erfenis van het verleden nodig om de toekomst te kunnen waarderen.’

‘Ik ben een muzikale alleseter’
Jonge dirigenten als Yannick en Gustavo Dudamel zijn tegenwoordig veelgevraagd. In eerste plaats vanwege hun talent, maar menig orkest hoopt zo ook een jonger publiek te bereiken. De vraag is of een jonge dirigent automatisch ook een jong publiek aanspreekt. Yannick: ‘Ik denk dat dat niet per definitie zo is, maar het helpt wel. Het is voor jongeren nu eenmaal gemakkelijker om zich te identificeren met iemand van hun eigen leeftijd. Maar dat mag nooit gaan ten koste van het trouwe oudere publiek. Publieksvernieuwing doe je niet in een dag. Het is geen marketingtrucje. Het kost jaren voordat je resultaat ziet. Je moet zaadjes planten en geduld hebben. Maar effect heeft het altijd, want als je nu jonge mensen weet te bereiken, komt een deel daarvan als ze ouder zijn terug naar de zaal. Hoe je dat doet? Door geweldige, levendige concerten te geven waar mensen over praten, zodat niemand meer denkt dat klassieke muziek saai is. Daar ligt ook een taak voor de musici. Zij mogen het niet meer vanzelfsprekend vinden dat zij Beethoven spelen en dat er mensen naar komen luisteren. Elke keer weer moeten zij hun Beethoven of Mozart willen verdedigen. Dat is een kwestie van mentaliteit. Op die basis kun je andere projecten ontwikkelen. Je kunt de wijken in. Je kunt de wijken naar de zaal halen. Je kunt orkestleden in laagdrempelig kamermuziekverband laten samenwerken. Er zijn in een stad als Rotterdam nog te veel mensen, zeker jongeren en mensen met een niet-westerse achtergrond, die denken: “Dat orkest en die muziek, dat is niets voor ons.” Daar wil ik iets aan doen.’

Het is snel gegaan met zijn carrière. Chef bij het Rotterdams Philharmonisch Orket sinds 2008, vaste gast in Londen en recent kreeg hij ook nog het prestigieuze chef-dirigentschap van het Philadelphia Orchestra in de schoot geworpen. En dat terwijl hij pas relatief kort bezig is om zijn naam te vestigen in Amerika. Net zoals voor Gergiev (die via Rotterdam naar New York vertrok) bleek Europa voor Yannick een springplank naar de VS.

Dat Yannick uit ander hout gesneden is dan Gergiev bleek wel toen ik hem bij zijn aantreden in Rotterdam vroeg naar het belang van een dirigent. Een lach krulde zich om zijn lippen en met twinkelende ogen zei hij: ‘Weet je wat de overeenkomst is tussen een condoom en een dirigent? Het moet met, maar zonder is fijner.’ Nézet-Séguin heeft alles wat Gergiev niet heeft: een altijd aanwezige lach, een flinke dosis lichtvoetigheid, een rappe tong, open blik en het imago van een doodgewone knul die toevallig een heel bijzonder kunstje kan.
Hij werd geboren in Montreal uit Canadese ouders. Zijn geboortejaar: 1975. Als tienjarig jochie dirigeerde hij voor het eerst voor publiek: het Canadese volkslied op een conventie in Montreal. Yannick: ‘Dat was een geweldige ervaring. Het ging bijna als vanzelf, het voelde zo natuurlijk.’ Een paar jaar later, na zijn pianostudie aan het conservatorium, nam de legendarische Carlo Maria Giulini hem onder zijn vleugels. Yannick: ‘Dirigeren is voor mij dus altijd heel vanzelfsprekend geweest. Het was een soort roeping. Zelfs nu voelt mijn succes als iets normaals terwijl ik natuurlijk ook best besef dat de carrière die ik meemaak heel bijzonder is. Ik had een droom en die droom is werkelijkheid geworden.’