Ze klonk helder en zwoel tegelijk. Als geen ander gaf de Catalaanse sopraan Montserrat Figueras
klank aan de oude muziek uit landen rond de Middellandse Zee. Haar echtgenoot Jordi Savall heeft
nu een cd-monument opgericht voor deze unieke zangeres.

Op 23 november vorig jaar overleed op 69-jarige leeftijd Montserrat Figueras, een zangeres die als weinig anderen het authentieke geluid vertegenwoordigde op het terrein van de oude muziek. Met haar echtgenoot Jordi Savall richtte ze in 1975 Hespèrion XX op, het eerste ensemble dat echt werk maakte van het herontdekken van Spaanse muziek uit middeleeuwen, renaissance en barok. Dat terrein was nog nauwelijks ontgonnen en Hespèrion XX zette dan ook meteen de toon: zó hoorde Spaanse muziek te klinken. Met haar heldere maar tegelijk ook donkere stem was Montserrat Figueras al vanaf haar eerste optredens in Nederland een openbaring. De muziekpers kwam superlatieven te kort. Haar concert in de Kleine Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw met Spaanse hofmuziek en sefardische liederen, in het Holland Festival van 1977, is legendarisch. De dubbel-lp met ongeveer hetzelfde programma die in 1978 verscheen, werd een bestseller. Wie deze plaat nu hoort, wordt nog steeds overrompeld door de frisheid van die uitvoeringen.   oral Figueras’ vertolkingen van de liederen van de in 1492 uit Spanje verdreven Joden (de sefardim) kerfden vanaf het eerste moment diep in de ziel. En dat was nog maar het begin! Met Montserrat Figueras heeft de muziekwereld een zangeres verloren die vijfendertig jaar lang een volkomen authentiek geluid liet horen, dat diep wortelde in de Spaanse en Catalaanse muziektradities. Ze is absoluut onvervangbaar. Haar echtgenoot Jordi Savall heeft onder de titel La voix de l’émotion een muzikaal monument van formaat voor haar opgericht: een dubbel-cd met vijfendertig opnamen die de hele carrière van Montserrat Figueras bestrijken. Veel daarvan is afkomstig uit de rijke catalogus van Savalls eigen label AliaVox, maar ook andere labels verleenden hun medewerking aan deze collectie. Zo zijn er ook opnamen uit de Reflexe-serie van EMI (waarin de eerste platen van Hespèrion XX verschenen), en de Documentaserie van Deutsche Harmonia Mundi (waarvoor Montserrat Figueras begin jaren tachtig een aantal platen met Italiaanse  uziek opnam). Die serie werd overigens verzorgd door musici van de Schola Cantorum Basiliensis, het opleidingsinstituut voor oude muziek in Bazel waar Figueras en Savall beiden hebben gestudeerd, en waar de basis werd gelegd voor Hespèrion XX. Ook vertegenwoordigd op La voix de l’émotion zijn opnamen uit de jaren negentig die eerder verschenen bij het Franse label Astrée. In 1998 startte Savall met zijn eigen label AliaVox en bij de millenniumwisseling veranderde hij de naam van zijn ensemble in Hespèrion XXI. Inmiddels waren er meer ensembles rond Figueras en Savall: de Cappella Real de Catalunya en het barokorkest Le Concert des Nations. De zang van Montserrat Figueras is door de jaren heen eigenlijk nauwelijks veranderd. Oudere zangeressen worstelen vaak met een veranderende stem, maar voor Montserrat Figueras is dat nooit een item geweest. Het gevoileerde en zwoele dat haar stem zo kenmerkt, had ze ook aan het begin van haar carrière al, evenals de gave om fluisterzacht te zingen, als het ware langs de n  en te strelen met haar stem. Jordi Savall heeft een prachtige bloemlezing samengesteld, waarin we bovendien enkele uitstapjes van Montserrat Figueras naar modern repertoire horen. Op een cd met wiegenliedjes nam ze ook liederen op van Moesorgski, de Falla en Arvo Pärt, en die zijn ook in deze collectie vertegenwoordigd. Een prachtig monument voor een zangeres die ons zoveel mooie momenten heeft nagelaten.

Marcel Bijlo

Various

---

La voix de l’émotion

---

Montserrat Figueras, diverse ensembles o.l.v. Jordi Savall

---

Aliavox AVSA9889 (2 SACD)

---