“Als ík het al oersaai vind om de hele avond naar één gitarist te luisteren die op één instrument speelt, wat kun je dan verwachten van mensen die zelden een gitaar horen?” De vraag wordt gesteld door Izhar Elias (1977), de winnaar van de Nederlandse Muziekprijs 2010, die voortdurend op zoek is naar nieuwe manieren om zijn instrument over het voetlicht te brengen. Hij speelt kamermuziek, geeft concerten met film en maakte een muziekvertelling rond gitaartranscripties van Rossini’s opera Semiramide. Ondertussen oogst hij lovende kritieken met zijn nieuwe cd Hommage à Debussy. Misschien wekt de titel de indruk dat Elias muziek van Debussy heeft bewerkt voor gitaar, maar in werkelijkheid staat er geen noot van de Franse componist op de cd. Elias: “Het zijn bijna allemaal stukken die in Parijs zijn gecomponeerd, in een tijd waarin de geest van Debussy er nog rondzwierf.” Het startpunt is de Homenaje a Debussy van de Spaanse componist Manuel de Falla uit 1920. Joaquín Rodrigo, ook een Spanjaard, schreef op zijn be  t een hommage aan De Falla. Verder speelt Elias stukken van Heitor Villa-Lobos, Joaquín Turina en Francis Poulenc. “Poulenc zette zich juist weer af tegen Debussy. De cd vertelt dan ook een echt verhaal.” Een ander Frans element is het instrument waarop Elias speelt. “Ik zocht voor deze muziek een gitaar die veel nuances heeft. Mijn bouwer had allang geen instrument meer gemaakt met de houtsoort die ik wilde, dus bood hij aan een prototype te maken. Dat instrument was zo fantastisch dat ik het meteen heb gekocht. De bouwer zei: als ik een betere heb gemaakt, mag je hem komen ruilen. Maar die nieuwe was lang niet zo mooi als deze. Door al die klankkleurverschillen is de gitaar uitermate geschikt voor het repertoire van deze cd. Het gaat bij die Debussyachtige stukken namelijk bij uitstek om de kleur.” Behalve klassiek repertoire op een modern instrument speelt Elias ook barokgitaar. Tijdens zijn studie specialiseerde hij zich bovendien in gitaarmuziek van de vroege 19de eeuw. In concerten laat hij graag zijn   rschillende instrumenten horen; Elias heeft er elf. “Maar je moet dan wel concessies doen. Zo is het voor moderne gitaar fijn als je wat langere nagels hebt. Omdat de snaren strakker gespannen staan moet je iets meer kracht zetten. Nu zijn mijn nagels te lang voor de barokgitaar en klinkt het te pinnig. Dan zoek ik naar andere oplossingen, door mijn vingers minder te krullen bijvoorbeeld.” Aan de Nederlandse conservatoria worden veel gitaristen opgeleid, maar uiteindelijk komen er maar weinig bovendrijven. Izhar Elias is een uitzondering. “Ik denk dat het deels komt door de onbekendheid van het publiek met het instrument, maar ook door de houding van gitaristen. Veel collega’s spelen repertoire dat vaak alleen bekend is onder gitaristen. Ik speel juist veel kamermuziek, daarmee breng ik de gitaar bij mensen die normaal nooit gitaar horen. En met blokfluitist Erik Bosgraaf speel ik barokmuziek, maar we laten ook nieuwe stukken componeren.” Ook in zijn spel onderscheidt Elias zich van medegitaristen. Dat komt   lgens hem vooral door de interpretatielessen die hij volgde bij Kees Hendrikse, voormalig violist van het Koninklijk Concertgebouworkest. “Van hem heb ik leren denken in lijnen. Je kunt veel leren van een gitarist, maar dan gaat het vooral om techniek. Als strijker kun je veel makkelijker een melodie mooi fraseren. Een gitarist kan als je een moeilijke maat speelt begrijpen dat die moeilijk is, maar als iets volgens Kees heel mooi legato moest klinken, dan had hij daar geen boodschap aan. Dan zei hij: je zoekt maar een oplossing. Het probleem voor een gitarist is dat je niet zo veel kunt doen tussen twee tonen. Die sterven weg. Je moet suggereren dat die tonen doorklinken, in elkaar overlopen. En dat kun je heel goed van een violist leren, die legt de nadruk op wat er tussen de tonen gebeurt.” Elias’ muzikale voorbeelden zijn dan ook niet per se gitaristen. Zo is hij een groot bewonderaar van de Portugese pianiste Maria João Pires. “Ik vind het heel belangrijk dat je je instrument kunt ontstijgen, de gitaar    slechts een middel om muziek te laten klinken. Daarom denk ik dat mensen die niets van gitaar weten mijn muziek ontzettend goed kunnen beoordelen.”

Merlijn Kerkhof