Ze is nog geen dertig, spreekt zes talen vloeiend en beweegt zich met flair in het internationale muziekleven. Tijdens haar vliegreizen reserveert ze een extra stoel voor haar cello. Als ze het geslacht moet opgeven van haar medepassagier is het altijd een man. De jonge Argentijnse celliste Sol Gabetta reist de hele wereld over met haar Guadagnini uit 1759.

door Frederike Berntsen

Sol Gabetta werd in 1981 geboren in de Argentijnse stad Cordoba als dochter van Frans-Russische ouders. Ze groeide op in een muzikaal gezin en noemt zichzelf als klein meisje ‘gevaarlijk’: ze wilde alle instrumenten bespelen die de kinderen om haar heen hadden. Op driejarige leeftijd begon ze met de viool, anderhalf jaar later lonkte de cello, en ook de piano was interessant. Of toch de klarinet? Uiteindelijk won de cello, het instrument dat ze kan laten zingen. In antwoord op de vraag wat ze geworden zou zijn als ze niet was doorgegaan met muziek maken, vertelt Gabetta dat ze altijd in veel dingen geïnteresseerd was. Ach, en waarom alleen maar muziek? Archeologie, met een verhuizing naar het warme Egypte, leek ook aantrekkelijk...
Haar grote voorbeeld was de celliste Christina Walewska. Toen ze deze celloprinses het Celloconcert van Dvorák hoorde spelen, was er geen weg meer terug. Na afloop van de uitvoering waren de afspraken snel gemaakt: Walewska nam de achtjarige Sol aan als pupil. Net als haar broer, de violist Adrés, kreeg ze een studiebeurs voor de prestigieuze ‘Escuela superior de musica Reina Sofi a’ in Madrid. Dat bracht het gezin ertoe in 1992 naar de Spaanse hoofdstad te verhuizen. Later zette Gabetta haar studie voort in Basel bij Ivan Monighetti en in Berlijn bij David Geringas, pedagogen die beiden ooit leerling waren geweest van de meestercellist Mstislav Rostropovitsj.
De Russische school is streng en drilt een musicus tot het uiterste. Je wordt er sterk van, net als van de deelname aan concoursen, heeft ze ervaren. Volgens Gabetta gaat er een wereld voor je open als je over je grenzen heen stapt. Nu al staat ze zonder plankenkoorts en met een grote mentale kracht op het podium.

Argentijns, Frans, Zwitsers
Voor Sol Gabetta, Argentijnse met een Frans paspoort en woonachtig in Zwitserland, is de muziek een taal zonder grenzen. In iedere uitvoering probeert ze iets nieuws te leggen, een eigen kleur en betekenis toe te voegen aan een werk. Steeds bekijkt ze een compositie alsof ze hem voor het eerst ziet. Op die manier bewaart ze ruimte voor spontaniteit en sluipt er geen routine in haar spel. Natuurlijk is datgene wat de componist met een stuk heeft bedoeld, de belangrijkste leidraad voor haar interpretatie. Inmiddels treedt ze op over de hele wereld. Het Orchestre National de France, het Rotterdams Philharmonisch Orkest, Kremerata Baltica, de Wiener Kammerphilharmonie, het Basler Kammerorchester, het is maar een kleine greep uit het grote aantal orkesten en ensembles waarmee ze al heeft gesoleerd. Deze zomer debuteerde ze bij het National Symphony Orchestra in Washington en ook in de kamermuziek is Gabetta actief. Ze speelt samen met onder anderen de violiste Patricia Kopatchinskaja en de pianiste Lauma Skride.
Haar reizende leven bestaat uit veel optreden en onderweg studeren, want voor dat laatste is thuis geen tijd. Daar pakt ze koffers in en uit, doet ze de was en betaalt ze haar rekeningen. Daar leeft ze, kortom, het gewone leven dat voor een reizend artiest zo ongewoon is. Het nomadenbestaan houdt ze vol in de wetenschap dat er voor haar altijd een thuis is. In het Zwitserse plaatsje in Olsberg, een kilometer of tien van Basel, woont ze niet alleen prachtig, maar maakt ze sinds 2006 ook een droom waar: haar eigen Solsberg festival. Daar, tussen de achthonderd jaar oude muren van het Hortus Dei-klooster, komt een breed repertoire aan vooral kamermuziekwerken tot klinken. Het jaarlijks terugkerende evenement wordt inmiddels druk bezocht.
Naast haar volle agenda houdt Gabetta ook nog tijd over voor haar leerlingen aan de Musik Akademie in Basel en voor cd-opnamen. Op haar debuut bij het label Sony speelt ze het Eerste celloconcert van Saint-Saëns. Het schijfje werd prompt onderscheiden met de Echo Klassikprijs 2007 voor de beste interpretatie van een negentiende-eeuws concert. Op ‘Il progetto Vivaldi’ verklankt Gabetta fris en luchtig diverse celloconcerten en speelt ze met het barokensemble ‘Sonatori de la gioiosa Marca’ voor het eerst op darmsnaren en met een barok-strijkstok. Onlangs zijn er, eveneens bij Sony, twee nieuwe opnames verschenen. Op ‘Cantabile’ speelt ze, begeleid door het Praags Filharmonisch Orkest, opera-aria’s en liederen in een bewerking voor cello en orkest. Zelfs in deze verzameling losse nummers verveelt Gabetta geen moment. Haar prachtige Guadagnini uit 1759 zoemt vredig. En hoewel de meeste van de werken theatraal getint zijn, verbeeldt de celliste ieder karakter met eerlijk en eenvoudig spel zonder sterallures. Fluweelzachte, haast aaibare klanken laat ze horen in ‘Connais-tu le pays où fl eurit l’oranger?’ uit de opera Mignon van Ambroise Thomas. In Tsjaikovski’s aria van Lenski uit Jevgeni Onjegin kiest ze een dramatischer toon en in de Pavane van Fauré komt ze met gepaste expressie boven de begeleiding uit. Het Praagse orkest vlijt zich als een perfect zittende mantel om de plooien van haar spel.
Een interessante muzikale tegenstelling biedt Gabetta’s opname van het Tweede celloconcert van Sjostakovitsj, gekoppeld aan diens Sonate voor cello en piano. Hier stapt de celliste een totaal andere wereld binnen. De cd is een live registratie van een juichend ontvangen concert met de Münchner Philharmoniker onder leiding van de dirigent Marc Albrecht. Wederom schuilt de schoonheid in de eenvoud.
Starre lange noten, onverwachte wendingen, doffe klappen en vervreemdende passages worden door Gabetta met gecontroleerde stokvoering en bijpassend vibrato gepresenteerd. In Sjostakovitsj’ sonate, opgenomen in een studio, vertelt Gabetta een verhaal. Ze roept sferen op en schildert die met een ruim kleurenpalet. Misschien nog wel krachtiger dan in het celloconcert weet ze hier, uitstekend begeleid door Mihaela Ursuleasa, de essentie van Sjostakovitsj’ noten te raken.
Sol Gabetta heeft alles: een ravissant uiterlijk, maar ook innerlijk evenwicht en diepgang in haar spel. Die combinatie maakt haar tot een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de toch al zo rijk bedeelde jongste generatie cellisten.

Diversen

---

Cantabile

---

Sol Gabetta, cello Prager Philharmoniker o.l.v. Charles Olivieri-Munroe.

---

SonyBMG 88697 312792

---