Beau soir

Een nacht met Janine

‘Musiceren in een duo is een proces van geven en nemen’, zegt pianist Itamar Golan. ‘Alles draait om de synergie; de uitkomst is altijd meer dan de som der delen.’ Janine Jansen en Itamar Golan over hun nieuwste cd Beau soir.

Door Oswin Schneeweisz

Een lichtje voor in de nacht: zo valt de nieuwe cd van Janine Jansen en pianist Itamar Golan nog het best te typeren. Het betreft een smaakvol samengestelde selectie werken, waaronder twee sonates van Debussy en Ravel, en intieme kleine stukken onder de titel Beau soir. ‘Al die emoties en al die stemmingen die deze muziek oproept maken deze nacht tot mijn perfecte nacht’, aldus de violiste.

Beau soir is de eerste recital-cd van Janine en daarmee de zoveelste mijlpaal in haar carrière. Een carrière die haar internationaal als soliste op de kaart heeft gezet maar die, net als alle grote carrières, klein is begonnen. In de keuken van het ouderlijk huis in Soest bijvoorbeeld, waar ze, omdat dat dat gezelliger was, na schooltijd stond te studeren terwijl haar moeder aan het koken was. Of bij de vioolpedagoge Coosje Wijzenbeek en later bij Philipp Hirshhorn aan het Utrechts Conservatorium. Janine: ‘Hirshhorn was iemand op wie je kon steunen. Toen hij na twee jaar overleed was ik even ten einde raad. “Mijn god, als ik niet voor hem kan spelen, hoe moet dat dan?” dacht ik. Voor mij was het een bijzonder moment dat ik hem na zijn overlijden mocht vervangen in het Concertgebouw. Ik heb daar voor hem de sterren van de hemel staan spelen.’
En toen was er in 2002 opeens dat concert in Londen met Vladimir Ashkenazy en het Philharmonia Orchestra. Janine speelde het Vioolconcert van Tsjaikovski. ‘Dat was achteraf gezien mijn gouden moment. Ik wist niet dat er mensen van de platenmaatschappij in de zaal zaten. Nog geen half jaar later had ik een exclusief platencontract met Decca. Vanaf dat moment veranderde alles. Er kwam opeens zoveel op me af. Ik stond plotseling midden in de schijnwerpers. Na het succes van mijn Vivaldi-cd heb ik een moment gehad dat ik in paniek raakte. Ik dacht: ik kan dit niet meer. De wereld om mij heen was in één klap veranderd, maar ik was nog dezelfde gebleven. Iedereen zei maar dat ik arrivée was, maar zo voelde ik het zelf niet. Misschien komt dat omdat muziek maken voor mij altijd natuurlijk heeft gevoeld. Vanaf het moment dat ik als klein meisje in de keuken stond te oefenen tot op het podium van Carnegie Hall is viool spelen voor mij altijd hetzelfde gebleven.’

‘Musiceren op dit niveau is bijna onmenselijk zwaar’
Maar dat een dergelijke loopbaan, met een overvolle agenda, veel van een mens vergt heeft de violiste inmiddels ook ondervonden. Ze is overwerkt en geeft op dit moment geen concerten. Na een korte retraite hoopt ze op tournee te gaan met Itamar Golan. Golan: ‘Mensen realiseren zich vaak niet hoe zwaar dit vak is als je het op topniveau uitoefent. Het is bijna onmenselijk. Je moet niet alleen geestelijk heel sterk zijn om jezelf elke avond weer aan een publiek te geven, je moet het ook lichamelijk vol kunnen houden. Ik denk dat iedereen in het leven geconfronteerd wordt met pieken en dalen. Het leven is nu eenmaal kwetsbaar, maar in het bestaan van een musicus volgen de hoogte- en dieptepunten elkaar vaak snel op, terwijl je continu aan de hoogste verwachtingen moet voldoen.’
Itamar Golan en Janine ontmoetten elkaar acht jaar geleden op het festival van Dubrovnik. Sindsdien spelen ze geregeld samen. Niet alleen ‘reguliere’ programma’s met werken van onder meer Beethoven, Schubert en Brahms, maar ook een uniek dans- en muziekprogramma met de klarinettist en performer Peter Fröst. Golan: ‘Toch was het bij ons geen liefde op het eerste gezicht. Ik herinner me nog goed hoe we in Dubrovnik verzeild raakten in een muzikaal conflict over de tempi in een pianotrio van Mozart. Maar misschien legde dat conflict juist wel een goede basis voor onze samenwerking. “It takes two to tango”, maar je moet wel allebei muzikaal op je eigen benen kunnen staan en een eigen visie op de partituur hebben. Je moet elkaar daarin stimuleren, maar je moet ook de confrontatie aandurven. Samen musiceren is een proces van geven en nemen. Van urenlang luisteren en evalueren. Alles draait om de synergie: een proces waarbij de uitkomst altijd meer is dan de som der delen.’

Tot nog toe hebben Jansen en Golan zich nauwelijks met Franse muziek bezig gehouden. Deze cd bewijst dat het duo ook in dit repertoire excelleert. De fraaie, omfloerste klank die Janine uit haar Stradivarius weet te toveren, kleurt perfect bij deze muziek. Golan: ‘Ik heb daar veel over nagedacht. Dit repertoire voelt zo natuurlijk, het is alsof het speciaal voor ons geschreven is.’
Janine combineert grotere stukken (de Vioolsonates van Ravel en Debussy en Thème et variations van Olivier Messiaen) met korte werken als Beau soir (een bewerking van Jascha Heifetz), het overbekende Clair de lune en een zelden gespeelde Nocturne van Lili Boulanger. Ook vroeg ze de hedendaagse Franse componist Richard Dubugnon, met wie ze eerder samenwerkte, enkele nieuwe stukken te componeren. In 2008 bracht ze in Parijs zijn Vioolconcert in première. Janine: ‘Vanaf het eerste begin dat ik met dit album bezig was, dacht ik aan hem. Ik vind zijn muziek zo goed. Hij is voor mij een van de belangrijkste erfgenamen van de “Franse klank”. Dat heeft te maken met de rijkdom aan kleuren, de transparantie en de delicate harmonieën. Ik vind zijn muziek op en top Frans.’
Ingeklemd tussen Boulanger, Fauré en Ravel liggen de drie korte werken van Dubugnon op de cd als kleine muzikale parels verscholen. La minute exquise, Hypnos en Retour à Montfort-l’Amaury. Een wiegeliedje, een muzikale droom en een virtuoos walsje vol verwijzingen naar de muziek van Ravel. Beau soir is een prachtige cd geworden. Een album vol nachtelijke romantiek en nostalgie. Doe de gordijnen dicht, sluit de donkere nacht buiten, gooi nog een blok hout op het vuur en luister naar Janine. Hoe ze haar ragfijne melodische draden spint in Après un rêve van Gabriel Fauré. Kan het nog mooier?