150th Anniversary Edition

Dankzij de samenwerking van Etcetera Records, Muziekcentrum Nederland, Het Alphons Diepenbrock-Fonds en diverse omroeporganisaties ligt in dit Diepenbrockjaar vanaf juni een schitterend uitgegeven 8CD-Box plus Bonus-DVD in de winkel. De altijd twijfelende componist had er trots op kunnen zijn.

Op 2 september is het 150 jaar geleden dat Alphons Diepenbrock (1862-1921) in Amsterdam werd geboren. Zijn muziek is in veel opzichten vernieuwend. Hij bekritiseerde de introverte opstelling van zijn collega Johannes Verhulst, die uitsluitend naar het verleden keek. Diepenbrock, die klassieke talen had gestudeerd, streefde naar samenwerking tussen literatuur, muziek en zelfs de beeldende kunsten. Uit bewondering voor de architect Pierre Cuypers schreef hij voor diens zeventigste verjaardag de hymne Caelestis urbs Jerusalem, waarin hij het bouwen van een kerk bezingt. Zelf gelovig katholiek schreef hij religieuze muziek die de R.K. kerk lange tijd censureerde, bijvoorbeeld vanwege verwijzingen naar de ‘goddeloze’ Wagner.
Diepenbrock was aan het begin van de twintigste eeuw de belangrijkste Nederlandse componist. De vr iendschap met Mengelberg en Mahler heeft hem enorm gestimuleerd. Toen hij de kans kreeg zijn werk zelf enkele malen te dirigeren in het Concertgebouw, besloot hij tijdens die concerten tevens stukken van Mahler en Debussy uit te voeren. Diepenbrocks muziek werd tot in de jaren veertig met grote regelmaat uitgevoerd. Na de oorlog, toen de muzikale bakens drastisch waren verzet, verscheen zijn naam nog maar weinig op de concertprogramma’s. Een herleving van de belangstelling is nu gelukkig mogelijk.
De nieuwe 8cd-box + bonus dvd en een rijk geïllustreerd tekstboek van 172 pagina’s geeft een mooi overzicht van Diepenbrocks muziek zonder volledigheid na te streven. Een deel is afkomstig van eerdere cd-uitgaven, een ander deel van oude en recente omroepproducties. Hierdoor blijven bijzondere uitvoeringen zoals die van de georkestreerde versie van de Missa in die festo (Kyrie en Gloria) onder leiding van Bernard Haitink tijdens het Holland Festival 1961 toegankelijk. De volledige versie van die mis voor tenor en koor met orgelbegeleiding is wel het topstuk in de gemaakte selectie. Het is een live uitvoering door de mannen van het Groot Omroepkoor onder leiding van Sigvards Klava met Deniz Yilmaz als tenor en Leo van Doeselaar op het orgel, opgenomen tijdens de NTR Zaterdag- Matinee van 25 februari 2012. De bijgevoegde dvd is een documentaire bij deze opname. De mis is, evenals het Te Deum uit 1896, een voorbeeld uit de periode waarin Diepenbrock de chromatische harmonieën van Wagner combineerde met de polyfone stijl van Palestrina.
Heel bijzonder zijn ook de vier symfonische liederen in de box. Janet Baker zingt ‘Die Nacht’ op een tekst van Novalis, vol warmte en geheimzinnigheid. Arleen Augér en Linda Finnie schitteren in de twee ‘Hymnen an die Nacht’ en de vertolking door Robert Holl van ‘Im grossen Schweigen’ (op een tekst van Nietzsche) is aangrijpend. Diepenbrock was aanvankelijk vooral geboeid door de Duitse muziek. Rond de eeuwwisseling kiest hij voor zijn liedteksten en in zijn stijl van componeren meer en meer voor de Franse cultuur. Prachtige liederen zoals ‘Receuillement’, ‘Les chats’ (beide Baudelaire) en ‘Clair de lune’ (Verlaine) zijn in de box opgenomen in twee zettingen: georkestreerd en met pianobegeleiding.
Vanaf 1910 publiceerde Diepenbrock, kenner van de Griekse tragedies, ook toneelmuziek, destijds een (weer) gewild genre. De suites Marsyas of De betooverde bron (een komedie van Balthazar Verhagen) en Elektra (Sophocles) en de ouverture De vogels (Aristophanes), bijzonder fraai uitgevoerd door het Residentieorkest onder leiding van Hans Vonk, zouden het waard zijn opnieuw live, bij de toneelstukken waarvoor ze bedoeld zijn, ten gehore te worden gebracht - als hommage aan Diepenbrock.

Barend Linders / KZ 3-2012